ديگر قرار دهيم . مثلا نيشابور : گفته‌اند كه منصور بن طلحهء طاهرى عرض آن را با رصد ؟ 10 ؟ 36 يافته است . و ابو العبّاس بن حمدون گفته است كه اختلاف طول ميان بغداد و نيشابور را از روى چند كسوف ؟ 30 ؟ 12 يافته است ، كه گمان مىكنم اين گفته در كتاب استدارة السّماء و الارض محمّد بن على مكّى آمده باشد ، و همهء منجّمان آنجا [ نيشابور ] بر همين اندازه عمل مىكنند . و در رصدهاى پسران موسى بن شاكر آمده است كه كسوفى را در سرّ من رأى و نيشابور رصد كردند و اختلاف طول آنها را ده درجه يافتند ، و چون سرّ من رأى در مغرب بغداد واقع است ، لازم مىآيد كه اختلاف طول ميان بغداد و نيشابور از اين [ ده درجه ] هم كمتر باشد . و نيز از منصور بن طلحه روايت شده است كه اندازه‌اى كه او به‌دست آورده همانند آن است كه پيشتر از ابو العبّاس بن حمدون ياد كرديم . و هروقت كه شبهه زياد شود اگر آنچه با رصد به‌دست آمده ، در كتابى از منصور يا شخص ديگرى مدوّن و باقى مانده باشد ، اعتماد كردن برآن شايسته‌تر است تا حكايتهايى كه پريشانى فراوان به آنها راه مىيابد . و از شرايط رصد نيز آن است كه شخص رصدكننده در عملش مورد اعتماد باشد و بدانيم كه درست به كارى كه مىكند راه مىبرد ، و چنان نباشد كه بدون آنكه خود به رصدى پرداخته باشد آن را [ همچون رصدى كه خود انجام داده است ] روايت كند ، كه اين از بزرگترين تهمتها است ، و از آن جمله [ يعنى چيزهاى سبب جلب اعتماد ] است گواهى مسافتهاى ميان يك شهر و و شهرهاى ديگرى كه در اطراف آن است . و ممكن است كه منصور بن طلحه ، كه به علم نجوم علاقه فراوان داشت و به تقويم ستارگان نيازمند بود ، اين اندازه را ، تا آنجا كه در امكان داشته است ، از طريق نظرى تصحيح كرده باشد نه اينكه خود رصدى كرده باشد . و دربارهء نيشابور ، از كس ديگرى جز او كه قابل اعتماد باشد چيزى به من نرسيده است . و منصور - با فراوانى فضايلش - در طبيعيّات و احكام نجوم بيش از رياضيات دست داشته است ، و با وجود